O Instytucie

Rok 2026 to wyjątkowy czas dla naszej społeczności naukowej. Obchodzimy podwójny jubileusz: 120. rocznicę urodzin prof. Włodzimierza Trzebiatowskiego, wybitnego chemika, wizjonera i organizatora życia naukowego, oraz 60-lecie Instytutu Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN, który powstał z jego inicjatywy [1]. Profesor stworzył fundamenty wrocławskiej szkoły fizykochemii ciała stałego i na trwałe wpisał się w historię polskiej nauki [1,2].

Droga do nauki

Włodzimierz Jan Trzebiatowski urodził się 25 lutego 1906 r. w Grodzisku Wielkopolskim w rodzinie inteligenckiej [2,3]. Po maturze w Poznaniu rozpoczął studia na Politechnice Lwowskiej, które ukończył z wyróżnieniem w 1929 r. [2]. W tym okresie związał się z Katedrą Chemii Nieorganicznej, uzyskując doktorat (1930) i habilitację (1935) w dziedzinie chemii fizycznej [2,3]. Staże zagraniczne w Charlottenburgu, Zurychu, Fryburgu i Sztokholmie pozwoliły mu zetknąć się z najnowocześniejszymi metodami badań strukturalnych [2].

Lwów i profesura

W 1938 r. został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie [3]. Podczas okupacji angażował się w tajne nauczanie, jednocześnie pracując w szkolnictwie zawodowym [4]. Po wojnie przeniósł się do Wrocławia, gdzie rozpoczął nowy etap swojej działalności naukowej i organizacyjnej [3,4].

Odbudowa nauki we Wrocławiu

Od 1945 r. Profesor odgrywał kluczową rolę w tworzeniu powojennego środowiska akademickiego. Kierował Katedrą Chemii Nieorganicznej Uniwersytetu i Politechniki, a w latach 1950–1952 pełnił funkcję dziekana Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii [4]. W 1948 r. zorganizował pierwszy powojenny Walny Zjazd Polskiego Towarzystwa Chemicznego, integrując polskich chemików po latach wojennej przerwy [3].

INTiBS PAN – najważniejsze dzieło Profesora

W 1966 r. dzięki jego staraniom powołano Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN, którym kierował do 1974 r. [1]. Instytut szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków badań nad magnetyzmem, właściwościami metali i zjawiskami niskotemperaturowymi. W 1969 r. Profesor współtworzył Międzynarodowe Laboratorium Silnych Pól Magnetycznych i Niskich Temperatur, którym kierował aż do śmierci [1].

Działalność w Polskiej Akademii Nauk

Z PAN był związany od początku jej istnienia:

• członek korespondent od 1952 r.,

• członek rzeczywisty od 1956 r. [4],

• wiceprezes PAN (1968–1971),

• prezes PAN (1972–1977) [3,4].

Był również inicjatorem przystąpienia Polski do Międzynarodowej Unii Krystalografii, rozwijając współpracę międzynarodową [2].

Dorobek naukowy i dziedzictwo

Profesor pozostawił 191 publikacji z zakresu magnetochemii, krystalochemii, elektrochemii i metaloznawstwa [3]. Jego podręczniki – m.in. . Zarys rentgenograficznej analizy strukturalnej (1950) czy Struktura metali (1953) – stały się podstawą powojennej edukacji chemicznej. Wraz ze współpracownikami opisał pierwszy przypadek ferromagnetyzmu wśród związków uranu, co należy do jego najważniejszych osiągnięć.

Prof. Włodzimierz Trzebiatowski zmarł 13 listopada 1982 r. we Wrocławiu [1,4]. Instytucje, które stworzył, do dziś kształtują oblicze polskiej nauki, a jego wizja badań nad fizykochemią ciała stałego pozostaje żywa w działalności INTiBS PAN.

 

Źródła:

[1] Prof. W. Trzebiatowski - INTiBS
[2] TRZEBIATOWSKI-Wlodzimierz-1906-1982.pdf
[3] Wikipedia
[4] Profesorowie po 1945 r.: Multimedialna Baza Danych Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego